عبور از رکود یا تعمیق بحران؟ نگاهی جامع به تولید، نمایش، سیاستگذاری و مخاطب
سال ۱۴۰۳ برای سینمای ایران، سالی بود پر از تناقض، چالشهای ساختاری و روزنههایی از امید. درحالیکه روند تولید فیلم با شیب ملایمی افزایش یافت، بحران مخاطب و گیشه همچنان ادامه داشت و بسیاری از فیلمها نتوانستند حتی هزینههای اولیه تولید خود را جبران کنند. سینمای ایران در سال ۱۴۰۳ در دو جبهه میجنگید:
۱. نبرد با بحران اقتصادی، ریزش مخاطب، سانسور و بیاعتمادی عمومی
۲. تلاش برای بقا، تجربهگرایی، روایتهای مستقل و جریانهای تازه در فیلمسازی
۱. تولیدات سینمایی: کمیت افزایش یافت، کیفیت متنوع ماند
-
در مجموع، بیش از ۷۰ فیلم سینمایی در سال ۱۴۰۳ تولید شدند که از این میان، حدود ۳۰ فیلم به نمایش عمومی رسیدند.
-
فیلمسازی مستقل با بودجههای شخصی یا اسپانسری رشد یافت؛ اما حمایت دولتی همچنان از آثار همسو با گفتمان رسمی بیشتر بود.
-
برخی فیلمسازان جدید با رویکردهای اجتماعی، تجربی و مستندگونه، توانستند توجه جشنوارهها را جلب کنند.
-
ژانرهای پررنگ سال ۱۴۰۳:
-
اجتماعی – روانشناختی (با موضوعاتی مثل فروپاشی خانواده، اختلالات ذهنی، فقر)
-
درام تاریخی – سیاسی (با نگاهی به وقایع انقلاب، جنگ، یا نقد سیاستگذاریها)
-
تجربی – آوانگارد (تلاش برای فرمهای متفاوت در فیلمسازی)
۲. وضعیت اکران و گیشه: تداوم بحران، شکست تجاری اغلب آثار
-
میانگین فروش فیلمها نسبت به سال ۱۴۰۲ افزایش جزئی داشت، اما همچنان بیش از ۷۰٪ آثار با زیان مالی مواجه شدند.
-
سینماهای شهرستان در وضعیت نیمهتعطیل قرار داشتند؛ و اکران فیلمها در پلتفرمهای آنلاین رونق بیشتری گرفت.
-
فیلمهایی با سوژههای ملتهب یا بازیگران چهره در هفته اول اکران فروش بهتری داشتند، اما روند آن سریعاً افت میکرد.
پرفروشترین فیلمهای سال:
۱. «کاپیتان» – به کارگردانی محمد حمزهای (اجتماعی / خانوادگی)
2. «بیهمهچیز ۲» – ادامهای بر موفقیت قبلی، اما با روایت متفاوت
3. «بیتابی» – با محوریت عشق، مهاجرت و بحران نسل جوان
4. «پرده آخر» – مستند-داستانی با روایتهای جنایی واقعی (اکران آنلاین)۳. جشنواره فجر ۱۴۰۳: از متن به حاشیه
-
چهلمین و دومین جشنواره فیلم فجر برخلاف سالهای گذشته با کمترین شور عمومی و بیشترین نقد رسانهای همراه بود.
-
بسیاری از فیلمسازان مستقل یا چهرههای نامدار، در اعتراض به سیاستگذاریها و سانسور، در جشنواره شرکت نکردند یا سکوت کردند.
-
جوایز به آثاری اعطا شد که بیشتر مورد انتقاد منتقدان و بیتفاوتی مخاطبان بودند.
نکات مهم فجر ۱۴۰۳:
-
عدم حضور گسترده فیلمسازان شناختهشده
-
نگاه سیاسیمحور داوران
-
کیفیت پایین برخی آثار بخش مسابقه
-
سانسور بخشهایی از فیلمها حتی در اکران جشنواره
-
-
۴. ظهور پلتفرمها: آینده سینما در بستر دیجیتال
-
فیلیمو، نماوا، فیلمنت و تلوبیون مهمترین نقش در دیدهشدن فیلمها و سریالها ایفا کردند.
-
بسیاری از فیلمسازان ترجیح دادند آثار خود را مستقیماً در بستر دیجیتال منتشر کنند.
-
سریالهایی چون «تاسیان»، «شبکه مخفی زنان»، «جیران» و مستندهای بلند اجتماعی توانستند مخاطبان بیشتری از سینما جذب کنند.
نتیجه:
سینما دیگر تنها ابزار بیان نیست؛ سریالها و مستندهای آنلاین، عملاً جای سینمای گفتمانی را گرفتهاند.
۵. سانسور، مهاجرت هنرمندان و ناامیدی عمومی
-
بسیاری از کارگردانان، بازیگران و نویسندگان مطرح، در طول سال ۱۴۰۳ به دلایل مختلف، یا مهاجرت کردند یا از فعالیت سینمایی کناره گرفتند.
-
ممنوعیت حضور یا سانسور آثار برخی چهرهها مثل پریناز ایزدیار، نوید محمدزاده، نیکی کریمی و … در فضای عمومی بازتاب زیادی داشت.
-
موجی از خودسانسوری هنرمندان برای بقا در صنعت پدید آمد که عملاً به تضعیف کیفیت محتوای سینمایی منجر شد.
۶. حضور بینالمللی: موفق اما محدود
-
سینمای ایران همچنان در جشنوارههای خارجی مانند برلین، لوکارنو، ونیز و کارلوویواری حضور داشت، اما نه درخشان.
-
فیلمهایی چون «نخلها نمیمیرند» و «جایی برای ما نیست» توانستند در بخشهای مستقل دیده شوند.
-
تحریمهای سیاسی، محدودیتهای صدور مجوز و مهاجرت هنرمندان مانع شکلگیری یک حضور قدرتمند در سطح جهانی شدند.
جمعبندی: سینمای ۱۴۰۳؛ ایستاده میان دو جهان
| شاخص | وضعیت |
|---|---|
| تولید | متوسط رو به افزایش |
| فروش | بحرانی و ناپایدار |
| سیاستگذاری | محدودکننده و ناهماهنگ |
| مهاجرت | رو به افزایش |
| خلاقیت هنری | در سینمای مستقل و آنلاین قابل مشاهده |
| آینده | وابسته به آزادی نسبی، حمایت اقتصادی و اصلاح ساختاری |
سینمای ایران در سال ۱۴۰۳ نه شکستخورده بود و نه پیروز؛ بلکه در حالت تعلیق. تعلیقی که اگر راهحلی برای آن نیاید، میتواند به فروپاشی تدریجی منجر شود.
با این حال، امید همچنان در دل فیلمسازان مستقل، خلاقیتهای نوآورانه، و تجربههای دیجیتال زنده است.
